Tất tần tật về Gieo vần (P1): Khái niệm và các kiểu Gieo vần

Tất tần tật về Gieo vần (P1): Khái niệm và các kiểu Gieo vần

Một số MC thường dùng vần để dựng nên một kết cấu đặc trưng trong lyrics của họ. Việc đó được thực hiện bằng việc sắp xếp các vần vào một liên kết có chủ đích. Trong rap, kết cấu vần đó được gọi là Rhyme Scheme hay Kế hoạch Gieo vần.

Rhyme Scheme của Eminem trong "No Favors"

Kiểu gieo vần của Eminem được đánh giá là phức tạp nhất trong làng nhạc rap

Update ngày 17/02: Từ nay, mình sẽ gọi Rhyme Scheme là “Gieo vần” để gần gũi và dễ hiểu hơn cho các bạn.

Theo How to Rap khi nói về Gieo vần: “Việc dùng Rhyme Scheme giống như chơi xếp hình vậy. Mỗi một vần hay cụm vần là những mảnh ghép nhỏ. Còn Rhyme Scheme là một bức tranh. Chúng ta sử dụng những mảnh ghép để xây dựng một bức tranh hợp lý. Sử dụng Rhyme Scheme giúp mỗi bài nhạc trở nên độc đáo hơn. Chúng còn thu hút sự chú ý hơn nữa.”.

Những rapper ngày trước thường sở hữu một chất giọng riêng biệt và nội dung ấn tượng. Nhưng một Rhyme Scheme phức tạp thì rất hiếm. Cho đến khi những MC như Rakim xuất hiện.

“Tôi vẫn còn nhớ lúc Rakim xuất hiện. Khoảnh khắc đó thật sự là một bước ngoặt. Chỉ có những rapper ở tuổi tôi mới nhớ được giây phút đó quan trọng đến cỡ nào. Trong bài “Eric B. Is President”, Rakim đã rap: “I came in the door, I said it before, I never let the mic magnetize me no more.”. Thế là não mọi người như kiểu nổ tung luôn. Chưa có ai ở giai đoạn đó gieo 3 vần trong 1 câu bao giờ cả. Rakim đã mở ra rất nhiều cánh cửa mới cho nhạc rap. Từ đó, quả cầu tuyết của sự sáng tạo và của các lyricist cứ thế lăn và to dần, to dần. Không có giới hạn nào nữa đối với việc viết vần, câu.” – Masta Ace chia sẻ.

Ngày nay, việc sử dụng Rhyme Scheme tốt được xem là quan trọng ngang với việc có một nội dung tốt. Việc xác định các kiểu Rhyme Scheme dựa trên việc những vần đó được duy trì và liên kết với nhau trong bao nhiêu bar.

Khái niệm Rhyme Scheme

Để dễ hiểu hơn, mình sẽ tạm dịch Rhyme Scheme là “Kế hoạch Gieo vần”, và gọi ngắn gọn là “gieo vần”. Ví dụ, bạn có một cặp vần là “bức tường”“thất thường”. Tiếp theo bạn sẽ phải nghĩ đến việc sắp xếp cặp vần này thế nào. Bạn sẽ gieo 2 từ này trong 2 bar khác nhau hay gieo vào chung 1 bar, đó là kế hoạch của bạn. Kế hoạch đó gọi là Rhyme Scheme. Có rất nhiều kiểu kế hoạch gieo vần khác nhau. Mình sẽ thử gieo mẫu như sau:

“Sinh ra, đứa bé bị giam vào trong bốn bức tường
Thằng thanh niên ấy cũng vì thế mà đầu óc trở nên thất thường

Đây là kiểu gieo 2 từ vào 2 bar khác nhau. Còn dưới đây là gieo vào cùng 1 bar:

“Mỗi một đôi mắt là mỗi câu chuyện ở đằng sau
Thằng thanh niên đầu óc thất thường vì bị giam sau bốn bức tường

Viết được ra vần là một chuyện, sử dụng nó hiệu quả là một chuyện khác. Để tận dụng tối ưu những cặp vần, chúng ta phải có kế hoạch sử dụng chúng. Vì vậy mà chúng ta phải nghiên cứu về Rhyme Scheme.

Các kiểu Rhyme Scheme

     1. Couplet:

Couplet là kiểu Rhyme Scheme liên kết 2 bar lại với nhau bằng vần. Đây là một kiểu gieo vần vô cùng thông dụng. Ví dụ như 2 bar của Acy trong “Vô Đề” đã được sơ đồ hóa dưới đây:

Rhyme Scheme của Acy trong "Vô Đề"

Trên thực tế, gần như tất cả các bài rap đều bắt đầu bằng couplet. Và nó được duy trì đến hết bài. Vì vậy mà đây được xem là kiểu gieo vần căn bản nhất.

     2. Single-liner:

Single-liner là một kiểu gieo vần khá đặc biệt. Single-liner là khi một bar không liên kết vần với các bar khác mà trong chính nó có vần liên kết với nhau. Hay nói đơn giản hơn, là chỉ trong bar đó có vần thôi. Hãy xem qua một ví dụ của Suboi trong track “Đời” ở dưới đây:

Rhyme Scheme của Suboi trong "Đời"

Qua sơ đồ flow, ta có thể thấy bar đầu có các từ “đêm và “thêm” vần nhau. Trong khi bar sau lại chứa các từ “tai”, “thoại” và “ngay” vần nhau. Rõ ràng là 2 bar này không liên kết với nhau mà bản thân chúng tự chứa vần.

Một rapper khá nổi tiếng với việc sử dụng single-liner là cố rapper The Notorious B.I.G hay Biggie Smalls. Việc thường xuyên sử dụng single-liner làm cho flow của Biggie được đánh giá là rất khó đoán và phức tạp. Dù vậy, nó vẫn vô cùng bắt tai và ấn tượng.

     3. Multi-liner:

Có thể nói multi-liner là couplet phiên bản nhiều hơn. Multi-liner là kiểu gieo vần liên kết nhiều hơn 3 bar lại với nhau. Hay nói đơn giản hơn là giữ được vần đó trên 3 bar. Sau đây là một ví dụ của Sol trong “Ngắn Ngủi”:

Rhyme Scheme của Sol trong "Ngắn Ngủi"

Bằng việc sử dụng multi-liner, Sol đã liên kết 4 bar với nhau thông qua 4 cụm từ vần nhau được highlight. Việc sử dụng multi-liner có thể sẽ ngốn nhiều công sức và thời gian hơn couplet hay single-liner. Nhưng nó giúp MC làm được nhiều thứ hơn với flow của mình. Nên nếu có thể thì đừng ngần ngại nghĩ đến và thử sức với nó. Sử dụng tốt multi-liner sẽ chứng tỏ bạn là một MC có trình độ. Nhưng không có nghĩa là couplet hay single-liner là những công cụ “hạ đẳng” nhé!

Ở Việt Nam, chúng ta thường bị nhầm lẫn giữa multi-syllables rhymes (một kiểu vần) và multi-liner (một kiểu gieo vần). Vần đa âm tiết là khi bạn vần 2 cụm từ có 3 âm tiết hoặc nhiều hơn với nhau. Ví dụ như “tôi yêu nhạc rap”“thôi, yêu nhạc khác” vần nhau đến 4 âm tiết thì gọi là vần multi. Còn nếu bạn giữ được 1 vần trong 3 bar trở lên thì là multi-liner. Nó không nhất thiết phải là vần 3 hay 4 mà có thể là vần đôi.

     4. Tá lả:

Việc viết lời nhạc và nghịch với vần câu là không có giới hạn. Nhiều MC thích chuyển đổi flow liên tục trong một verse bằng việc thay đổi kiểu gieo vần. Nó giúp khán giả được tận hưởng nhiều hơn. Chẳng hạn như verse 1 trong “Sắc” của Lil Wuyn:

Sơ đồ flow "Sắc" - Lil Wuyn

Những chỗ được tô màu xanh lá là kiểu gieo couplet, chúng liên kết 2 bar lại với nhau. Màu vàng là kiểu gieo multi-liner, chúng liên kết 3 bar trở lên với nhau. Màu xám là những single-liner, chúng chỉ vần trong bar đó mà thôi.

Lưu ý, đây là sơ đồ flow đánh dấu kiểu gieo vần chứ không phải đánh dấu vần như Check the Rhyme, nên sẽ có nhiều chỗ được tô cùng màu nhưng không vần nhau.

Trên thực tế, đa số các rapper đều tìm cách biến chuyển flow cho đa dạng hơn. Thậm chí ở Việt Nam, flow của các rapper nổi tiếng đa phần phức tạp ở mức độ trung bình đến cao. Đó là nhờ việc chuyển đổi giữa các kiểu gieo vần và flow.

Đương nhiên là vẫn có nhiều rapper giữ một kiểu flow cổ điển, ví dụ như DN, 90% những bài nhạc của anh là couplet. Nhưng điều đó không hề là việc xấu. Việc này làm cho DN nghe old school hơn và định hình được phong cách của anh. Không quan trọng đó là kiểu gieo gì, quan trọng là người sử dụng nó.

     5. Cả verse luôn!

Đây có lẽ là kiểu Rhyme Scheme được đánh giá cao nhất ở Việt Nam. “Whole verse” là khi bạn giữ một vần xuyên suốt verse của mình. Ở Việt Nam, đó thông thường là vần đôi, vần ba,… chứ ít khi là vần đơn. Ví dụ điển hình là verse của ICD trong “IN7AMOUS” bắt đầu từ phút 02:33:

Thử thách lớn nhất của việc viết whole verse là giữ cho nội dung của verse được nguyên vẹn. Bạn sẽ phải suy nghĩ ra rất nhiều vần và rồi sẽ phải set up chúng thật hợp lý.

Còn tiếp…

Đọc các bài liên quan tại đây.

Chuyên mục
Thẻ
Chia sẻ

BÌNH LUẬN

Việt hiphop (0)
Tắt (0 )