SAMPLE – Xào nấu, xào nấu, nhưng chưa bao giờ hết ngon!

SAMPLE – Xào nấu, xào nấu, nhưng chưa bao giờ hết ngon!

Hình như bài “Chiều Một Mình” của Nah nghe quen quen thì phải… Ơ? Đây là “Chiều Một Mình Qua Phố” của Trịnh Công Sơn mà? Không phải ăn cắp đâu, sample đấy!

Sample là một từ rất quen thuộc đối với cộng đồng âm nhạc, đặc biệt là hip-hop. Bởi lẽ, nó chính là cách mà thể loại âm nhạc này đã bắt đầu. Và đôi khi, chính sample cũng gây ra không ít hiểu lầm trong giới âm nhạc. Vậy, sample là gì?

Định nghĩa

Về mặt định nghĩa, sample không quá phức tạp và khó hiểu, tuy nhiên lại tương đối rộng. Chúng ta có thể hiểu đơn giản rằng sample trong âm nhạc là một đoạn mẫu âm thanh. Theo nhà sản xuất âm nhạc người Anh Jason O’Bryan của học viện âm nhạc Abbey Road, sample có nghĩa là tất cả những đoạn mẫu mà bạn có thể thu thập từ các bài nhạc khác. Và đó có thể là nhịp điệu, giai điệu, một đoạn beat, vocal hay một câu thoại mà chúng ta có thể điều khiển, chỉnh sửa, cắt nhỏ hay lặp lại cho mục đích sáng tạo cá nhân.

Cố rapper/producer J. Dilla là người nổi tiếng với kỹ năng sample điêu luyện.

Có thể nói rằng, việc sử dụng lại các sample thu được từ các bài nhạc ra đời trước là một cách chế biến, xào nấu lại các nguyên liệu để tạo ra những món ăn tinh thần mới. Sample giúp người nghệ sĩ giải quyết được những giới hạn về âm thanh. Khi con người không còn âm thanh nào mới để khám phá, họ sẽ xào nấu và nâng cấp những âm thanh cũ lên, khoác lên chúng những chiếc áo mới.

Lịch sử

Việc sử dụng sample đã có từ trước cả khi những thiết bị điện tử xuất hiện. Theo trang báo The University Observer thì từ những năm đầu thế kỷ XX, việc lấy sample đã xuất hiện ở nhạc jazz. Cụ thể là các nhạc công jazz đã vay mượn một số đoạn tiết tấu (lick) hoặc giai điệu (melody) của các ban nhạc khác. Đây hoàn toàn là một cách lấy mẫu thủ công và không hề có sự góp mặt của các thiết bị điện tử. Việc sampling dần được lan tỏa tới các dòng nhạc ra đời sau và không ngoại trừ nhạc rap, chưa kể đến việc đó thậm chí là cách mà nhạc hip-hop bắt đầu.

Các nhạc công jazz được xem là những tay “sampler” đầu tiên.

Đến những năm 1940, thiết bị điện tử đầu tiên có thể hỗ trợ việc lấy mẫu âm thanh được ra đời. Chiếc máy đó được gọi là musique concrète và được nhà soạn nhạc người Pháp Pierre Schaeffer phát minh. Đến thập niên 60, máy Mellotron ra đời để thay thế cho sản phẩm tiền nhiệm của nó là Chamberlin. Mellotron đã góp phần trong khâu sản xuất của nhiều tác phẩm huyền thoại, như “Strawberry Fields Forever” của The Beatles, “Kashmir” của Led Zeppelin và “Space Oddity” của David Bowie. Họ là những tượng đài âm nhạc vĩ đại của thế giới, đặc biệt là trong dòng nhạc rock và pop.

Ban nhạc huyền thoại The Beatles.

Vào giai đoạn 1970 – 1980, sample và hip-hop đã cùng nhau phát triển mạnh mẽ. Sau bữa tiệc khai sinh ra hiphop được DJ Kool Herc tổ chức, làn sóng phát triển của hip-hop được thổi lên. Nếu bạn chưa biết thì từ những ngày đầu, các DJ đã đi vay mượn sample từ các thể loại nhạc khác rất nhiều. Họ đã sử dụng lại các đĩa than mang các bài nhạc soul, blues, jazz, funk,… và biến tấu chúng cùng với break-beat để tạo nên những con beat mang đậm chất hip-hop. Những O.G. của hip-hop như DJ Kool Herc hay Grandmaster Flash là những DJ nổi bật nhất của thời điểm đó.

Đến năm 1986, thiết bị Akai S900 ra đời và giúp những cái tên như Pete Rock, DJ Premier và RZA trở thành những ngôi sao trong lòng fan hâm mộ. Nối tiếp đó là sự phát minh của công cụ SP 1200 năm 1987. Đối với những thế hệ producer kỳ cựu của làng âm nhạc, SP 1200 và sản phẩm tiền nhiệm của nó là SP 12 được xem như những món bảo vật, bởi vào thời điểm đó, chúng đều là những món đồ vô cùng đắt giá. Chúng gã góp phần không nhỏ giúp những tên tuổi như nhóm A Tribe Called Quest, Beastie Boys, Dr. Dre, Pete Rock tỏa sáng trong sân chơi âm nhạc. Thậm chí, chiếc máy này đã được nhắc đến và ví von là một bảo vật trong tập 4 mùa 2 của series phim tài liệu “Hip-Hop Evolution” do Netflix phát hành. Hai chiếc máy trên đã góp phần hỗ trợ rất lớn vào việc lấy mẫu âm thanh cho các producer nhạc rap nói riêng và cả các thể loại nhạc khác nói chung.

SP 1200 đến nay vẫn được sử dụng rất nhiều bởi các producer.

Với những producer yêu thích việc xào nấu lại sample, việc đi tìm các sample được gọi là “digging” (đào xới), và thực sự là đối với họ, đây là một việc cần bỏ công sức đào sâu một cách cực kỳ tỉ mỉ và tinh tế. Có thể nói, nhờ những thiết bị công nghệ phần cứng mà âm nhạc giai đoạn 1980 đến nay đã được thúc đẩy phát triển rất mạnh mẽ vì chúng góp phần hỗ trợ các producer rất nhiều. Ngoài những thiết bị trên thì còn những chiếc máy thu mẫu âm thanh kỹ thuật số được giới producer biết đến như MPC 2000XL, Akai Professional MPC One, Roland SP-404,…

Sau thời hoàng kim của các thiết bị điện tử là thời kỳ lên ngôi của các phần mềm sản xuất âm thanh. So với những chiếc máy dày dặn thì hẳn các phần mềm là một lựa chọn “mềm” hơn về khoản tiền nong đối với các producer. Với những người chuyên dùng FL Studio để “xào nấu” những món ăn tinh thần của mình thì có thể chọn dùng các plug-in như SliceXx hay Fruity Slicer để lấy và hiệu chỉnh sample. Nhờ những công cụ này mà các thao tác splice (cắt), loop (lặp lại) hay chỉnh cao độ và nhịp độ trở nên dễ dàng hơn.

SliceX là một plug-in vô cùng hữu dụng trong việc lấy và xử lý sample.

Ngoài ra, tuy đây không phải là một phần mềm, nhưng cũng là một công cụ rất hữu ích dành cho các anh em producer, đó chính là trang web whosampled.com. Với trang web này, các producer có thể tìm kiếm các thông tin về nguồn gốc các sample đã được lấy mẫu và các bài nhạc đã sử dụng các sample đó. WhoSampled cũng có danh sách những sample hiện đang được cho là hot nhất trong giới âm nhạc và nhiều danh sách thú vị khác được họ chọn lọc.

Hiểu lầm

Tuy việc sử dụng sample là một công việc “xào nấu” và “tái chế”, nhưng không có nghĩa là sample khiến người nghệ sĩ mất đi tính sáng tạo của mình. Công việc này đòi hỏi người nghệ sĩ phải biết chọn lọc sample vừa chất lượng, vừa phù hợp với tác phẩm của họ. Đôi khi, một giai điệu, một đoạn nhạc, một ca khúc,… có thể được thể hiện qua nhiều giọng ca, tay đàn khác nhau và chúng có nhiều màu sắc âm nhạc khác nhau, yêu cầu người producer biết đào bới và chọn đúng phiên bản mà mình cần. “Xào nấu” sample này với sample khác làm sao cho chúng đi cùng nhau một cách hài hòa cũng là một công đoạn đòi hỏi sự sáng tạo cao.

Sample chưa bao giờ là một công việc dễ dàng.

Và nếu như bạn đang tự hỏi, thì sample không phải sao chép, hay ăn cắp. Bởi vì khi một producer muốn sử dụng sample của một tác phẩm nào đó, họ cần có sự cho phép của cả người nghệ sĩ gốc và công ty sở hữu bản nhạc mà họ muốn lấy sample. Đó là một quy trình giấy tờ vô cùng phức tạp và hợp pháp. Vì vậy, sample không phải sao chép, và cũng không phải ăn cắp đâu nhé!

Lời kết

Qua thời gian, sample đã trở thành một thứ không thể thiếu trong âm nhạc, như một nhạc cụ riêng trong một band nhạc vậy. Nhưng cũng cần lưu ý về các vấn đề bản quyền, tránh những hiểu lầm không đáng có cho những đứa con tinh thần của mình. Tuy rằng khái niệm này vẫn còn lạ lẫm với phần đông người nghe nhạc ở Việt Nam, nhưng nó vốn đã ăn sâu vào âm nhạc thế giới. Đối với riêng nhạc rap, sample thậm chí đã trở thành một nét đặc trưng trong âm nhạc.

lazie.

Chuyên mục
Chia sẻ
Bài mới
Bài cũ

BÌNH LUẬN

Việt hiphop (0)
Tắt ( )